Επτά ατελείωτοι μήνες απραξίας για την εταιρεία «Μάτι Ξαναζώ»

Ο νέος φορέας που θα αναλάμβανε, σύμφωνα με τις εξαγγελίες του πρωθυπουργού λίγο μετά τις εκλογές, κομβικό ρόλο στην αποκατάσταση της πληγείσας περιοχής, έχει παράξει σχεδόν μηδενικό έργο, αφού έως τώρα δεν έχουν λυθεί τα ορατά από την πρώτη κιόλας μέρα προβλήματα στη λειτουργία του.


Όπως είχε δηλώσει ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης τον Ιούλιο του 2019 –λίγες μέρες πριν τη σύσταση της εν λόγω ΑΜΚΕ με πράξη νομοθετικού περιεχομένου– «αποστολή αυτού του νέου φορέα θα είναι η κατάρτιση ενός σχεδίου δράσης» για την αποκατάσταση της πυρόπληκτης περιοχής «[…] και οι εισηγήσεις αυτού του φορέα θα συνιστούν το επιχειρησιακό σχέδιο ανάπλασης της περιοχής που θα τεθεί άμεσα σε ισχύ». Ωστόσο από ιδρύσεώς του έως σήμερα, ο νέος φορέας δεν έχει καμία διοικητική και τεχνική υποστήριξη, ενώ τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου του (στο οποίο μετέχουν και κάτοικοι της περιοχής) δεν έχουν κάποια σαφή νομική κάλυψη, τη στιγμή που καλούνται να διαχειριστούν δημόσιο χρήμα.

Επτά μήνες μετά την ανακοίνωση της σύστασής της –όπως προκύπτει από δηλώσεις ατόμων που μετέχουν σε αυτό το σχήμα, σε συνδυασμό με το σχεδόν μηδενικό έως τώρα παραχθέν έργο– η κατά τα άλλα πολλά υποσχόμενη ΑΜΚΕ Μάτι Ξαναζώ φαίνεται πως οδεύει προς διάλυση, αν δεν ξεπεραστούν άμεσα τα προς το παρόν ανυπέρβλητα κολλήματα που αντιμετωπίζει από την πρώτη ημέρα λειτουργίας της, τα οποία την εμποδίζουν να επιτελέσει τον σκοπό της και την έχουν καταστήσει επί της ουσίας μία οντότητα – φάντασμα.


Οι εξαγγελίες και η πραγματικότητα

Η δημιουργία της ΑΜΚΕ Μάτι Ξαναζώ ήταν μία από τις πρώτες εμβληματικές εξαγγελίες

της κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας.

«Αύριο συμπληρώνεται ένας χρόνος από την εθνική τραγωδία στο Μάτι. Το κράτος μας τότε δεν αποδείχθηκε μόνο ανίκανο να προστατέψει τόσες ζωές και περιουσίες, αποδεικνύεται, δυστυχώς, και ανήμπορο ακόμη και τώρα να επουλώσει κάποιες από τις μεγάλες πληγές […] Η δική μας απάντηση θέλει να τιμήσει τη μνήμη των εκατόν δύο θυμάτων, να δώσει ένα ουσιαστικό χέρι βοήθειας στους πληγέντες και ναι, να διδαχθεί από τα λάθη του παρελθόντος, κυρίως, όμως, να στείλει το μήνυμα ότι το κράτος μπορεί να λειτουργήσει διαφορετικά. Μπορούμε να σηκώσουμε κεφάλι, μπορούμε να φέρουμε αποτέλεσμα, μπορούμε να γίνουμε καλύτεροι», είχε δηλώσει στις 22 Ιουλίου 2019 από το βήμα της Βουλής κατά τις προγραμματικές δηλώσεις της κυβέρνησής του ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης.

Μέρος αυτής της νέας πνοής διακυβέρνησης και της πολιτικής βούλησης για άμεση αποκατάσταση της πυρόπληκτης περιοχής ήταν και η σύσταση ενός νέου φορέα, μιας αστικής μη κερδοσκοπικής εταιρείας, με πράξη νομοθετικού περιεχομένου (ΠΝΠ) την οποία προανήγγειλε στις προγραμματικές δηλώσεις του ο πρωθυπουργός και μόλις δύο 24ωρα μετά, στις 24 Ιουλίου 2019, δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Η καινοτομία της συγκεκριμένης ΑΜΚΕ ήταν η συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας των πολιτών, αλλά και εκπροσώπων όλων των εμπλεκόμενων και συναρμόδιων υπουργείων, υπηρεσιών, οργανισμών και φορέων.

Όπως είχε τονίσει ο Κυριάκος Μητσοτάκης «εμπιστευόμαστε την τοπική κοινωνία για το ζωντάνεμα της περιοχής στο Μάτι, να μας υποδείξουν αυτοί οι ίδιοι πού πρέπει να κατευθυνθούν τα χρήματα των δωρητών. Αυτό σημαίνει αλλαγή από κάτω προς τα πάνω. Αυτό σημαίνει να εμπιστευόμαστε τους πολίτες οι οποίοι πάνω απ’ όλα γνωρίζουν οι ίδιοι τα δικά τους προβλήματα». Βέβαια, τα χρήματα του Ειδικού Λογαριασμού αρωγής των πυρόπληκτων (τηρείται στην Τράπεζα της Ελλάδας), που αποτελούν τη βασική αν όχι τη μοναδική δεξαμενή άντλησης πόρων για την επίτευξη των σκοπών της ΑΜΚΕ, κατά το μεγαλύτερο μέρος τους έχουν προέλθει από κρατικά ταμεία και δημόσιους φορείς (ΟΑΕΔ, Βουλή κλπ) και όχι από δωρεές ιδιωτών. Επομένως, όπως προέκυψε στην πορεία, για τη διάθεσή έστω και μέρους τους πρέπει να ακολουθηθούν οι διαδικασίες που προβλέπονται για τις δημόσιες συμβάσεις, με τις όποιες ευθύνες απορρέουν για τα μέλη του Δ.Σ. που θα λάβουν τις σχετικές αποφάσεις και θα βάλουν τις υπογραφές σε μελέτες, διαγωνισμούς και αναθέσεις έργων.

Στον Ειδικό Λογαριασμό της ΤτΕ, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, συγκεντρώθηκαν 37,8 εκατ. ευρώ. Μετά από κάποιες εκταμιεύσεις που έγιναν για επείγουσες εργασίες αμέσως μετά την καταστροφή, διαθέσιμα παραμένουν τα σχεδόν 31 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων η ΑΜΚΕ προβλέπεται ότι θα χρειαστεί να αντλήσει για τους σκοπούς της περί τα 2-3 εκατ. ευρώ.

Στο 13μελές Διοικητικό Συμβούλιο της ΑΜΚΕ με την επωνυμία «Μάτι Ξανά» και διακριτικό τίτλο «Μάτι ΞαναΖώ», το οποίο ορίστηκε με καθυστέρηση στις αρχές Οκτωβρίου, μετέχουν εκπρόσωποι των κατοίκων των πέντε πληγέντων οικισμών της Ανατολικής Αττικής (Κόκκινο Λιμανάκι, Μάτι, Νέος Βουτζάς, Προβάλινθος, Αμπελούπολη), υπηρεσιακά στελέχη του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους και των υπουργείων Υποδομών και Μεταφορών, Περιβάλλοντος και Ενέργειας και Εσωτερικών, ο πρόεδρος του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας, οι Δήμαρχοι Μαραθώνος και Ραφήνας – Πικερμίου Στέργιος Τσίρκας και Βαγγέλης Μπουρνούς αντίστοιχα και ο αντιπεριφερειάρχης Ανατολικής Αττικής Θανάσης Αυγερινός, ο οποίος έχει οριστεί και πρόεδρος του ΔΣ. Σύμφωνα με τον σχετικό νόμο κύρωσης της ΠΝΠ Νόμος 4626/2019 «η Εταιρεία λειτουργεί για την εξυπηρέτηση του δημοσίου συμφέροντος, σύμφωνα με τους κανόνες της ιδιωτικής οικονομίας και εποπτεύεται ως προς τη λειτουργία της, εντός των προσδιοριζόμενων από τον παρόντα νόμο προβλέψεων, από τον Υπουργό Εσωτερικών». Με τον ίδιο νόμο η διάρκεια ζωής της ορίστηκε σε ετήσια (λήξη 30 Σεπτεμβρίου 2020) με δυνατότητα παράτασης για έναν ακόμη χρόνο.


Οι σκοποί της ΑΜΚΕ και τα προβλήματα στην επίτευξή τους

Οι σκοποί της ΑΜΚΕ, όπως περιγράφονται γενικά στην ΠΝΠ της 24ης Ιουλίου 2019, είναι «η προώθηση δράσεων για την αποκατάσταση και ανάπλαση των πληγεισών περιοχών και τη βελτίωση της ζωής των κατοίκων τους». Οι αρμοδιότητες, τα μέσα επίτευξής των σκοπών της και άλλες λεπτομέρειες ως προς τη λειτουργία της εξειδικεύονται στο καταστατικό της Μάτι Ξαναζώ, που δημοσιεύθηκε στον νόμο κύρωσης της ΠΝΠ σχεδόν δύο μήνες μετά, στις 16 Σεπτεμβρίου. Συγκεκριμένα, μεταξύ άλλων:

Η Εταιρεία επιτρέπεται να αναθέτει τις μελέτες ή τα έργα και να λαμβάνει τις υπηρεσίες α) απομάκρυνσης υλικών που περιέχουν αμίαντο, β) κατεδαφίσεως των κτιρίων που κρίθηκαν κατεδαφιστέα γ) προσωρινής αποκατάστασης οδοστρωμάτων, οδικών υποδομών κλπ στο πλαίσιο των προγραμματικών συμβάσεων μεταξύ υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών και Δήμων Μαραθώνος και Ραφήνας-Πικερμίου ή/και εκτός αυτών (η ΑΜΚΕ καθίσταται από της συστάσεώς της αυτοδικαίως συμβαλλόμενη στις άνω συμβάσεις, γράφει ο νόμος) δ) δενδροφύτευσης των κοινόχρηστων χώρων ε) αποκατάστασης του δικτύου ύδρευσης και ζ) διενέργειας επαναληπτικών μετρήσεων ποιότητας του αέρα, των υπόγειων υδάτων και του εδάφους



Ο Υφυπουργός παρά τω Πρωθυπουργώ, Αρμόδιος για τον συντονισμό του Κυβερνητικού Έργου Άκης Σκέρτσος που θεωρείται ο εμπνευστής της ιδέας για την ΑΜΚΕ Μάτι Ξαναζώ. (EUROKINISSI/ ΣΤΕΛΙΟΣ ΜΙΣΙΝΑΣ)
Ο Υφυπουργός παρά τω Πρωθυπουργώ, Αρμόδιος για τον συντονισμό του Κυβερνητικού Έργου Άκης Σκέρτσος που θεωρείται ο εμπνευστής της ιδέας για την ΑΜΚΕ Μάτι Ξαναζώ. (EUROKINISSI/ ΣΤΕΛΙΟΣ ΜΙΣΙΝΑΣ)

Για την εξυπηρέτηση του σκοπού της, η Εταιρεία εξαιρείται από την εφαρμογή διατάξεων νόμων που διέπουν τα δημόσια έργα. Συγκεκριμένα των: 4412/2016 (Δημόσιες Συμβάσεις Έργων, Προμηθειών και Υπηρεσιών), 4270/2014 (Αρχές δημοσιονομικής διαχείρισης και εποπτείας) και 4013/2011 (Σύσταση ενιαίας Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Συμβάσεων και Κεντρικού Ηλεκτρονικού Μητρώου Δημοσίων Συμβάσεων).

Επίσης ο νόμος κύρωσης της ΠΝΠ γράφει ότι «για την ανάθεση των έργων ή των υπηρεσιών από την Εταιρεία εφαρμόζεται αναλογικά το άρθρο 117 του ν. 4412/2016, ανεξάρτητα από την εκτιμώμενη αξία της σύμβασης». Το συγκεκριμένο άρθρο (117 του ν 4412/2016) δίνει τη δυνατότητα διενέργειας συνοπτικού διαγωνισμού χωρίς προσυμβατικό έλεγχο από το Ελεγκτικό Συνέδριο, όταν η εκτιμώμενη αξία της σύμβασης είναι ίση ή κατώτερη από το ποσό των 60.000 ευρώ. Στην περίπτωση της ΑΜΚΕ Μάτι Ξαναζώ, δεν υπάρχει περιορισμός ποσού σύμβασης.

Το πρόβλημα που σχετίζεται με την παραπάνω πρόβλεψη είχε επισημάνει ήδη από τις 9 Σεπτεμβρίου η τότε πρόεδρος του Ελεγκτικού Συνεδρίου Ανδρονίκη Θεοτοκάτου, κατά την ακρόαση φορέων στην αρμόδια επιτροπή παραγωγής και εμπορίου της Βουλής. Όπως είχε πει: «[…] θεωρώ ότι υπάρχει πρόβλημα με τη συμβατικότητα, διότι ο προσυμβατικός έλεγχος είναι και μια πρόνοια και για την προστασία των ανθρώπων που θα ασκήσουν διοίκηση και νομίζω ότι ήταν άστοχο να πούμε, ναι μεν να εφαρμοστεί το 117 άρθρο, εγώ συμφωνώ να εφαρμοστούν οι συνοπτικές διαδικασίες, διαφωνώ βέβαια ως προς τη μη άσκηση προσυμβατικού ελέγχου. Ο προσυμβατικός έλεγχος, κυρίως στις συμβάσεις μεγάλης οικονομικής αξίας, νομίζω ότι δεν είναι χρονοβόρος και οι διαδικασίες είναι εντός μηνός. Δηλαδή, δεν είναι ο προσυμβατικός έλεγχος αυτός που θα διευρύνει χρονικά τις διαδικασίες».

Την αναγκαιότητα προσυμβατικού ελέγχου για τις συμβάσεις που θα υπογράψει η ΑΜΚΕ επιβεβαίωσε και ο μετέπειτα πρόεδρος του Ελεγκτικού Συνεδρίου Ιωάννης Σαρμάς σε συνάντηση που είχε με τον πρόεδρο της Μάτι Ξαναζώ και αντιπεριφερειάρχη Ανατολικής Αττικής Θανάση Αυγερινό, ο οποίος βάσει νόμου εκπροσωπεί δικαστικώς και εξωδίκως την Εταιρεία, εντέλλεται την πληρωμή κάθε δαπάνης και συνάπτει τις συμβάσεις για λογαριασμό της ΑΜΚΕ.

«Όπως μου είπε ο κ. Σαρμάς, “ευτυχώς που δεν έχεις υπογράψει τίποτα ακόμη. Όποια μελέτη ετοιμάσεις θα μου τη στείλεις και θα σου απαντήσω σε σύντομο χρονικό διάστημα”. Όπως μου είπε, “είμαστε σαν δημόσια υπηρεσία, σαν μία διεύθυνση του υπουργείου Εσωτερικών”», αναφέρει ο κ. Αυγερινός μιλώντας στο «Παρατηρητήριο για το Μάτι» και συμπληρώνει ότι «πρέπει να τηρηθούν οι διαδικασίες που απαιτεί ο νόμος γιατί τα χρήματα δεν είναι ιδιωτών, δεν ανήκουν στην ΑΜΚΕ, τα χρήματα είναι δημόσια».

Το θέμα της νομικής κάλυψης των μελών του ΔΣ της ΑΜΚΕ είχε θέσει κατά την ακρόαση των φορέων στη Βουλή και ο Αντιπρόεδρος της Συντονιστικής Επιτροπής Συλλόγων και Κατοίκων του Νέου Βουτζά Νικόλαος Σκουλής, δικηγόρος στο επάγγελμα (ο οποίος στη συνέχεια ορίστηκε μέλος του ΔΣ και της εκτελεστικής επιτροπής και αναπληρωτής του προέδρου):

«Το πρώτο θέμα που μας ενδιαφέρει και θέλουμε να το λάβετε πολύ σοβαρά υπόψη σας, παρακαλούμε ιδιαιτέρως, είναι το ζήτημα της διαφάνειας, της δημιουργίας δηλαδή μιας θεσμικής θωράκισης της λειτουργίας αυτής της αστικής και μη κερδοσκοπικής εταιρείας, μας ενδιαφέρει πολύ και ως προς το ζήτημα του ελέγχου των αναθέσεων και των πληρωμών, λαμβανομένων υπόψη και όσων παρατήρησε προηγουμένως η κυρία Πρόεδρος του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Συναφώς προς αυτό, θεωρούμε πως θα ήταν προς την σωστή κατεύθυνση μια διάταξη που θα αφορά στην “ασυλία” των μελών του διοικητικού συμβουλίου».

Ωστόσο μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει κάποια σχετική πρόνοια από μεριάς κυβέρνησης. Επίσης ασαφές εξακολουθεί να είναι το αν η ΑΜΚΕ Μάτι Ξαναζώ θα έχει κωδικό δημοσίευσης πράξεων τόσο στη Διαύγεια όσο και στο Κεντρικό Ηλεκτρονικό Μητρώο Δημοσίων Συμβάσεων (ΚΗΜΔΗΣ). Ούτε έχει τεθεί σε λειτουργία η ιστοσελίδα της.

Ο εποπτεύον της ΑΜΚΕ «Μάτι Ξαναζώ» υπουργός Εσωτερικών Τάκης Θεοδωρικάκος. (EUROKINISSI/ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ)
Ο εποπτεύον της ΑΜΚΕ «Μάτι Ξαναζώ» υπουργός Εσωτερικών Τάκης Θεοδωρικάκος. (EUROKINISSI/ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ)

Οι καθυστερήσεις, τα μπαλώματα και η μετάθεση ευθυνών

Πέρα από τα θέματα διαφάνειας και τη νομική θωράκισή τους, και πολύ προτού χρειαστεί να αναθέσουν μελέτες και να υπογράψουν συμβάσεις, τα μέλη του ΔΣ της Μάτι Ξαναζώ, που ορίστηκαν με καθυστέρηση στις 7 Οκτωβρίου 2019, ήρθαν αντιμέτωπα με την τεχνική ανεπάρκεια της ΑΜΚΕ που δέχτηκαν να συνδιοικήσουν. Με άλλα λόγια, χρειαζόταν η συνδρομή μιας υπηρεσίας με εξειδικευμένα στελέχη που να έχουν την απαραίτητη τεχνογνωσία για μελέτες, διαγωνισμούς, δημόσιες συμβάσεις κ.ά. Σύμφωνα με τον ιδρυτικό νόμο «απαγορεύεται η πρόσληψη προσωπικού με οποιαδήποτε σχέση εργασίας από την Εταιρεία. Με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών παρέχεται η αναγκαία τεχνική και διοικητική υποστήριξη για τη λειτουργία της Εταιρείας από τις υπηρεσιακ