Ιερός Ναός Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης Νέας Μάκρης | Εκκλησίες Μαραθώνα
- Γιάννης Δ. Αντωνόπουλος
- πριν από 14 ώρες
- διαβάστηκε 4 λεπτά
Αν επιλέξεις να έρθεις στην περιοχή του Μαραθώνα μέσω της Πεντέλης, κατεβαίνοντας οδικώς τους πρόποδες του βουνού, ένα από τα πρώτα πράγματα που θα αντικρίσεις είναι ο περικαλλής ναός των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης Νέας Μάκρης, σχεδόν απέναντι από τη διασταύρωση της λεωφόρου Διονύσου με τη λεωφόρο Μαραθώνος. Αν η κατεύθυνσή σου είναι από Αθήνα προς Μαραθώνα, ο ιερός ναός βρίσκεται στο δεξί σου χέρι, μισό χιλιόμετρο μετά την κεντρική πλατεία της Νέας Μάκρης, στην κατεύθυνση προς Μαραθώνα.
Είναι αφιερωμένος στον πρώτο χριστιανό αυτοκράτορα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, Κωνσταντίνο Αυρήλιο, και στη μητέρα του Ελένη. Ο μεν πρώτος αγιοποιήθηκε από την Εκκλησία λόγω του ότι νομιμοποίησε τη χριστιανική πίστη, η δε μητέρα του θεωρείται στην εκκλησιαστική παράδοση ως εκείνη που βρήκε τον Τίμιο Σταυρό στους Αγίους Τόπους και έθεσε τα θεμέλια για τη μετατροπή της Ιερουσαλήμ σε χριστιανικό προσκύνημα, με την ανέγερση μεγαλειωδών ναών στους χώρους όπου εκτυλίχθηκε το θείο δράμα. Οι δύο άγιοι γιορτάζουν στις 21 Μαΐου.
Χρονικό του Ιερού Ναού Αγίων Κωνσταντίνου & Ελένης Νέας Μάκρης
Ο ναός αρχικά ήταν ένα μικρό ξωκκλήσι. Η ανέγερσή του ξεκίνησε στις αρχές του 20ού αιώνα και ολοκληρώθηκε το 1904, σε μια εποχή όπου η Νέα Μάκρη δεν υπήρχε ως οικισμός. Ο χώρος που επιλέχτηκε να χτιστεί βρισκόταν σε μια μεγάλη πευκόφυτη και εξαιρετικά αραιοκατοικημένη περιοχή της Αττικής που ξεκινούσε νοτίως του έλους της Μπρεξίζας και εκτεινόταν μέχρι τον σημερινό δήμο Κορωπίου -ο πιο κοντινός οικισμός πλησίον του Μαραθώνα ήταν η κοινότητα Σπάτων, αφού δεν υπήρχε καν η Ραφήνα.
Κτήτορας του ναού ήταν ο τότε πρόεδρος Μαραθώνα Αναστάσιος Δημ. Χρυσίνας, ο οποίος τον αφιέρωσε στον Άγιο Κωνσταντίνο εξαιτίας του ότι ο πρωτότοκος γιος του γεννήθηκε στις 21 Μαΐου και έλαβε αυτό το όνομα. Ο Κωνσταντίνος Χρυσίνας, αργότερα, εκλέχτηκε και αυτός πρόεδρος της κοινότητας Μαραθώνα, τόσο πριν, όσο και μετά την περίοδο της Κατοχής.
Στο ξωκκλήσι του Αγίου Κωνσταντίνου πραγματοποιούνταν περιστασιακά οικογενειακές λειτουργίες και βαπτίσεις, ενώ καθιερώθηκε και το ετήσιο πανηγύρι των κατοίκων της περιοχής, από τον Μαραθώνα μέχρι τη Ραπεντώσα-Ξυλοκέριζα (τη σημερινή Ανατολή) και το Γεροτσακούλι (τη σημερινή Αγία Μαρίνα).
Η μεγάλη αλλαγή για την περιοχή ήρθε στα τέλη του 1923 όταν, μετά τη Μικρασιατική καταστροφή, άρχισαν να καταφθάνουν οι δεκάδες οικογένειες προσφύγων από τη Μάκρη και το Λιβίσι της σημερινής Τουρκίας, προκειμένου να ιδρύσουν τον οικισμό της Νέας Μάκρης. Όταν συγκροτήθηκε ο οικισμός, το ξωκκλήσι αναγνωρίστηκε από την Αρχιεπισκοπή Αθηνών και αργότερα αποτέλεσε την ενορία της Κοινότητας.
Αρχιτεκτονική - ναοδομία
Αρχικά, και μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1960, το ξωκκλήσι ήταν λιτό, χτισμένο στον τύπο του μονόχωρου κεραμοσκεπαστού με κεραμίδια. Λόγω της μεταπολεμικής οικιστικής ανάπτυξης, προέκυψε η ανάγκη για ανέγερση μεγαλύτερου ναού, προκειμένου να καλυφθούν οι λειτουργικές ανάγκες τού -ήδη διπλασιασμένου αριθμητικά- πληθυσμού. Το «πράσινο φως» δόθηκε με τη μεταφορά του Κοιμητηρίου από τον χώρο που βρισκόταν τότε, στα βόρεια του παλιού ναού, στην τοποθεσία όπου βρίσκεται σήμερα.
Ο ναός που άρχισε να χτίζεται τη δεκαετία του 1960, τυπολογικά ανήκει στο είδος του νεοβυζαντινού σταυροειδούς εγγεγραμμένου με τρούλο. Ο κυρίως ναός αναπτύσσεται γύρω από τετράγωνο πυρήνα, ενώ ο κεντρικός ημισφαίριος τρούλος στηρίζεται ισορροπημένα σε ψηλό τύμπανο με συνεχή σειρά τοξωτών παραθύρων. Η στέγαση γίνεται με κεραμοσκεπείς καμπύλες στέγες, που δημιουργούν πολυεπίπεδη κλιμάκωση όγκων.
Η κύρια πρόσοψη του πρόναου με τη σκεπαστή είσοδο αποτελείται από μια κεντρική τοξωτή πύλη με έντονο καμπύλο πλαίσιο. Άνωθεν της κύριας εισόδου βλέπουμε τα επιμήκη τοξωτά παράθυρα του γυναικωνίτη. Η καμπύλη απόληξη ενοποιεί αρμονικά το σύνολο κάτω από τον τρούλο.
Αριστερά από την είσοδο βρίσκεται και το τετραγωνικής κάτοψης καμπαναριό, ανεξάρτητος κατακόρυφος όγκος, ελαφρώς αποσπασμένος από το κύριο σώμα του ναού. Το καμπαναριό έχει κλιμακωτή ανάπτυξη με στενόμακρα κάθετα ανοίγματα, στο δε ανώτερο επίπεδο είναι ανοιχτό, κεραμοσκεπές και με ρολόι στις τέσσερις όψεις του.
Οι εξωτερικοί τοίχοι του ναού είναι υπόλευκοι και οι στέγες/τρούλος χρώματος κεραμιδί -διαφέροντας ως προς τούτο από άλλους εμβληματικούς ναούς της περιοχής (όπως της Αγίας Μαρίνας και της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο Μάτι) που διαθέτουν γαλάζιο και λευκό χρώμα αντίστοιχα, κατά τα κυκλαδικά πρότυπα.
Ο ναός Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης Νέας Μάκρης έχει έντονη αστική και παραθαλάσσια ταυτότητα. Όντας τοποθετημένος σε μεγάλο οικόπεδο ενός στρέμματος με πλακόστρωτο προαύλιο, διαθέτει ανοιχτωσιά. Η θέα προς τον Νότιο Ευβοϊκό δημιουργεί ισχυρή οπτική σύνδεση ουρανού, τρούλου και θάλασσας, ενώ η κόκκινη κεραμοσκεπή του ναού έρχεται σε χρωματική αντίθεση με τον γαλάζιο ορίζοντα, αλλά και το πράσινο της -πευκόφυτης και με χαμηλή δόμηση- περιοχής της Νέας Μάκρης.
Αγιογράφηση του ναού
Το σύνολο της αγιογράφησης του ναού ανήκει καθαρά στο νεοβυζαντινό ρεύμα επηρεασμένο από τη Μακεδονική σχολή, που επικράτησε μετά τον Φώτη Κόντογλου και κυριαρχεί μέχρι σήμερα στην πλειονότητα των ορθόδοξων ναών.
Τα βασικά της χαρακτηριστικά είναι τα έντονα, καθαρά χρώματα, μια χρωματική παλέτα που κινείται ανάμεσα στο βαθύ μπλε, το πράσινο και το τιρκουάζ. Στο κέντρο του τρούλου δεσπόζει ο ευλογών Χριστός Παντοκράτωρ, περιστοιχιζόμενος από τις αγγελικές δυνάμεις και τους προφήτες.
Το αφηγηματικό πρόγραμμα των ανώτερων τοίχων ακολουθεί πλήρως τα κλασικά βυζαντινά πρότυπα με τις σκηνές από το Δωδεκάορτο (Γέννηση, Βάπτιση, Σταύρωση, Ανάσταση κ.λπ.). Σπάνια ωστόσο είναι η εικονογραφική έμφαση στο γεγονός της Ανάστασης, καθώς, εκτός από την εμβληματική «εις Άδην κάθοδον» απεικονίζεται το πριν και το μετά από αυτήν: τόσο η ρωμαϊκή «κουστωδία φυλάττουσα τον τάφον» όσο και το «ουκ έστιν ώδε, αλλ’ ηγέρθη» του αγγέλου προς τις Μυροφόρες. Τέλος, στη μεσαία ζώνη και στην κατώτερη ζώνη εκτείνονται οι άγιοι και οι αγίες, οι ιεράρχες κ.ο.κ.
Η αγιογράφηση του ναού είναι καλλιτεχνικά κομψή, εξυπηρετώντας πλήρως τους θεολογικούς σκοπούς ενός μέσου ορθόδοξου ναού, δηλαδή να παρουσιαστεί το εσωτερικό του ως ένας πλήρης εικονογραφικός κόσμος και ως μικρογραφία του σύμπαντος, κατά το χριστιανικό κοσμοείδωλο.
Γιάννης Δ. Αντωνόπουλος
Σχόλια