Παρεκκλήσι Αγίας Κυριακής Μπρεξίζας | Εκκλησίες Μαραθώνα
- Γιάννης Δ. Αντωνόπουλος
- πριν από 16 ώρες
- διαβάστηκε 3 λεπτά
Περπατώντας στον υπέροχο παραλιακό πεζόδρομο που οδηγεί από το λιμανάκι της Νέας Μάκρης στην παραλία του Μαραθώνα, στην περιοχή Μπρεξίζα, συναντάμε το εκκλησάκι της Αγίας Κυριακής. Είναι αφιερωμένο στην Αγία Κυριακή τη μεγαλομάρτυρα, η οποία, σύμφωνα με την παράδοση, μαρτύρησε για την πίστη της σε ηλικία 21 ετών, στα τέλη του 3ου αιώνα, κατά το τελευταίο κύμα διωγμών του Διοκλητιανού. Η μνήμη της εορτάζεται στις 7 Ιουλίου.
Χρονικό
Το εκκλησάκι (και νωρίτερα η περιοχή) πήρε το όνομά του από το προσκυνητάρι της Αγίας Κυριακής που βρίσκεται μέχρι σήμερα στην αμμουδιά. Ο οικισμός άρχισε να αναπτύσσεται κατά τη δεκαετία του 1960, όταν βρισκόταν σε άνοδο ο τουρισμός στην ευρύτερη περιοχή. Η ανάγκη για την ανέγερση του ναού υλοποιήθηκε στις αρχές της δεκαετίας του ’80, όταν ο Δημήτρης Πολυχρονίου, με τη βοήθεια του Συλλόγου Αγίας Κυριακής, αγόρασε έναν μεταλλικό οικίσκο από την τότε Αμερικανική Βάση για να στεγάσει τον χώρο λατρείας. Ο χώρος αυτός λειτούργησε έτσι μέχρι να λάβει τη σημερινή του μορφή το 1995.
Για μια πενταετία, η Αγία Κυριακή λειτουργούσε μόνο παραμονή και ανήμερα της εορτής, μέχρι που το 2000 διαμορφώθηκε ο προαύλιος χώρος και άρχισε να λειτουργεί στη διάρκεια του καλοκαιριού με γάμους και βαπτίσεις. Τα επόμενα χρόνια αυξήθηκαν τα μυστήρια, ενώ ξεκίνησαν να πραγματοποιούνται και οι παρακλήσεις του Δεκαπενταύγουστου. Το 2008 ο ναός αναγνωρίστηκε ως παρεκκλήσι του ενοριακού ναού Αγ. Κωνσταντίνου και Ελένης Ν. Μάκρης.
Αρνητική στιγμή για την ιστορία της Αγίας Κυριακής αποτελεί ο Απρίλιος του 2017 όταν, μία εβδομάδα μετά το Πάσχα, εμπρησμός κατέστρεψε ολοσχερώς το εσωτερικό του ναού. Χάρη στην άμεση κινητοποίηση και τις δωρεές του κόσμου, ο ναός αποκαταστάθηκε σύντομα, ενώ τοποθετήθηκαν εντός του νέες, φορητές εικόνες.
Σήμερα παραμένει ένα από τα πιο περιζήτητα παρεκκλήσια της Ανατολικής Αττικής για γάμους και βαπτίσεις, για το γεγονός ότι βρίσκεται δίπλα στην αμμουδιά, ενταγμένο σε τοπίο ιδιαίτερης φυσικής ομορφιάς.
Αρχιτεκτονική και περιβάλλον
Αρχιτεκτονικά, ο ναός δεν παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον. Τα χαρακτηριστικά του παραπέμπουν στη λαϊκή κυκλαδίτικη εκκλησιαστική αρχιτεκτονική, καθώς πρόκειται για μονόχωρο ναΐσκο μικρής κλίμακας, με λευκό ασβεστωμένο όγκο και απλότητα, χωρίς περίτεχνο διάκοσμο ή σύνθετη κάτοψη.
Εκείνο που καθιστά το παρεκκλήσι σπουδαίο δεν είναι η αρχιτεκτονική του, αλλά η σχέση του με το περιβάλλον, που συνδυάζει θάλασσα προς ανατολάς, αρχαιολογικό χώρο προς δυσμάς και υγροβιότοπο στα βόρεια.
Η Αγία Κυριακή βρίσκεται πράγματι σε ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ιστορικά τοπία της Αττικής. Κι αυτό γιατί γειτνιάζει με τον σημαντικό αρχαιολογικό χώρο του Ιερού των Αιγυπτίων Θεών, το μεγάλο λατρευτικό συγκρότημα της ρωμαϊκής εποχής, που ιδρύθηκε τον 2ο αιώνα μ.Χ. και συνδέεται με τον Ηρώδη τον Αττικό, τον διάσημο Αθηναίο ευεργέτη. Οι ανασκαφές αποκάλυψαν πυραμιδοειδή ναό και αγάλματα που απεικόνιζαν την Ίσιδα, τον Σέραπι και άλλες αιγυπτιακές θεότητες που συνδύαζαν στοιχεία από αντίστοιχες ελληνικές, καθώς και πολυτελές λουτρό και δεξαμενές. Το συγκρότημα αποτελούσε ένα από τα σημαντικότερα αιγυπτιάζοντα ιερά της Ελλάδας, εξαίσιο δείγμα θρησκευτικού συγκρητισμού, όπως επικράτησε στον ελλαδικό χώρο τα ελληνιστικά χρόνια. Η ύπαρξη χριστιανικού ναού ακριβώς δίπλα σε έναν αρχαίο χώρο λατρείας παρουσιάζει ιδιαίτερο συμβολισμό: την ιστορική μετάβαση από τις παγανιστικές λατρείες της ύστερης αρχαιότητας στη χριστιανική πίστη.
Η θέση του ναΐσκου και του αρχαιολογικού χώρου πίσω του είναι εξαιρετικά χαρακτηριστική, καθώς γύρω τους απλώνεται υγροβιότοπος με σημαντική οικολογική αξία και δύο μικρές εκβολές που χύνονται στη θάλασσα, ακριβώς μπροστά (θυμίζοντας ήδη κατά την αρχαιότητα το «δέλτα» του Νείλου, σε μικρογραφία προφανώς). Για όλους αυτούς τους λόγους, αποτελεί τοπόσημο της Νέας Μάκρης και του Μαραθώνα.
Παρά τις εύλογες αιτιάσεις που έχουν διατυπωθεί για την ανέγερση ενός ορθόδοξου ναΐσκου μπροστά σε έναν αρχαιολογικό χώρο, και μάλιστα κατά τη σύγχρονη εποχή, η οικολογική ομορφιά και η ιστορική αξία της Μπρεξίζας φαίνεται να δοκιμάζονται περισσότερο από την αδηφάγο τουριστική «ανάπτυξη» (βλ. πολυετείς αυθαιρεσίες παρακείμενης ξενοδοχειακής μονάδας).
Γιάννης Δ. Αντωνόπουλος
Σχόλια