Παρεκκλήσι Αγίων Αποστόλων Προβάλινθου Νέας Μάκρης | Εκκλησίες Μαραθώνα
Το παρεκκλήσι των Αγίων Αποστόλων βρίσκεται στον Προβάλινθο, στη θέση Γεροτσακούλι της Νέας Μάκρης, ανάμεσα στους οικισμούς της Αγίας Μαρίνας και του Νέου Βουτζά. Πρόκειται για μικρής κλίμακας ναό, ενταγμένο στο πευκόφυτο τοπίο των πρόποδων του Πεντελικού, του οποίου η αρχιτεκτονική χαρακτηρίζεται περισσότερο από τη λιτότητα και την οικειότητα ενός κοινοτικού παρεκκλησίου.
Είναι αφιερωμένο στη Σύναξη των 12 Αποστόλων, οι οποίοι πρώτοι διέδωσαν τη διδασκαλία του Ιησού Χριστού ως μαθητές του. Ο ναός εορτάζει τόσο στις 30 Ιουνίου, όσο και την παραμονή, 29 Ιουνίου, με πανηγυρικό εσπερινό, ανήμερα της μνήμης των πρωτοκορυφαίων αποστόλων Πέτρου και Παύλου.
Το Χρονικό από τον Οικισμό στο ομώνυμο Παρεκκλήσι Αγίων Αποστόλων Προβάλινθου
Η ιστορία των Αγίων Αποστόλων είναι στενά συνδεδεμένη με τη δημιουργία και την εξέλιξη του νεότερου οικισμού του Προβάλινθου και με τη δράση του Οικοδομικού Συνεταιρισμού Οικιστών Γεροτσακουλίου «Ο Προβάλινθος». Τόσο ο οικισμός, όσο και ο Συνεταιρισμός, έλκουν την ονομασία τους από τον ομώνυμο οικισμό της αρχαιότητας που συναπάρτιζε, μαζί με τον Μαραθώνα, την Οινόη και την Τρικόρινθο (ή Τρικόρυθο) τον δήμο της Ιωνικής Τετραπόλεως.
Η τεκμηριωμένη ιστορία του σημερινού οικισμού είναι πολύ νεότερη και συνδέεται με το κτήμα Γεροτσακούλι, το οποίο αποτελούσε τμήμα της μεγάλης κτηματικής περιουσίας της Ιεράς Μονής Πεντέλης. Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 δόθηκαν οι απαιτούμενες κρατικές εγκρίσεις για την πώληση τμήματος του Γεροτσακουλίου. Επίσημες δικαστικές αποφάσεις καταγράφουν ότι το 1954 έκταση περίπου 742 στρεμμάτων μεταβιβάστηκε από την Ιερά Μονή Πεντέλης στον τότε «Συνεταιρισμό Ενοικιάσεως και Εξαγοράς Γαιών Γεροτσακουλίου». Ο φορέας αυτός μετατράπηκε στη συνέχεια στον Οικοδομικό Συνεταιρισμό Οικιστών Γεροτσακουλίου «Ο Προβάλινθος».
Το παρεκκλήσι των Αγίων Αποστόλων θεμελιώθηκε το 1993 και περατώθηκε δύο χρόνια αργότερα με δαπάνες των οικιστών. Έκτοτε, αποτελεί θρησκευτικό σημείο αναφοράς του οικισμού, ενταγμένο στο δασικό περιβάλλον. Γύρω του υπάρχει περίβολος και πλατεία με πεζούλια, τεχνητή κρήνη, παιδική χαρά, αλλά και ένα παλιό βαγόνι του ΗΣΑΠ που στεγάζει τον τοπικό και εξωραϊστικό σύλλογο.
Αρχιτεκτονική και Τοιχογραφίες
Το παρεκκλήσι είναι μικρών διαστάσεων και ιδιαίτερα απλής μορφολογίας. Πρόκειται για μονόκλιτο, δρομικό ναό, ορθογωνικής κάτοψης, στεγασμένο με δίρριχτη κεραμοσκεπή. Στην κύρια όψη, πάνω από την είσοδο, διαμορφώνεται ζεύγος στενών επιμήκων τοξωτών παραθύρων, ενώ επάνω ακριβώς από την κορυφή της στέγης υψώνεται ένα μονόλοβο καμπαναριό. Στα νότια του κτίσματος εκτείνεται ευμεγέθες υπόστεγο.
Εσωτερικά, ο διαμήκης άξονας του κτίσματος οδηγεί από τη δυτική είσοδο προς το ιερό βήμα, το οποίο χωρίζεται από τον κυρίως ναό με ξυλόγλυπτο τέμπλο, σχετικά χαμηλό ώστε να μην αποκόπτει οπτικά το Ιερό από τον υπόλοιπο χώρο.
Την ιστόρηση του ναού έφερε σε πέρας ο αγιογράφος Δημήτριος Ερμόπουλος από τη Βέροια κατά τα έτη 1996-1999. Το βυζαντινό εικονογραφικό πρόγραμμα εκτελείται με έντονα καθαρά χρώματα. Στην κεντρική επιφάνεια του ιερού δεσπόζει η Παναγία Πλατυτέρα με τον Χριστό στη μέση και τα χέρια υψωμένα σε στάση δεήσεως. Αριστερά και δεξιά αναπτύσσεται η σκηνή του Ευαγγελισμού και χαμηλότερα, γύρω από την Αγία Τράπεζα, αγγελική παράσταση. Στις πλευρικές επιφάνειες παρατηρούμε ολόσωμες και στηθαίες μορφές αποστόλων, ιεραρχών, οσίων και μαρτύρων. Η επιλογή πολυάριθμων αποστολικών μορφών συνδέεται προφανώς με την αφιέρωση του ναού στους Αγίους Αποστόλους.
Το περιβάλλον του παρεκκλησιού
Το πιο χαρακτηριστικό γνώρισμα του παρεκκλησίου είναι η σχέση του με τον χώρο γύρω του. Εν μέσω πευκόφυτης βλάστησης, είναι συνδεδεμένο με το δάσος της Ανατολικής Αττικής, βαριά πληγμένο, τις τελευταίες δεκαετίες, λόγω των αλλεπάλληλων πυρκαγιών. Η πιο έντονη αλλοίωση του φυσικού τοπίου στον Προβάλινθο προκλήθηκε από τη φονική πυρκαγιά της αποφράδας 23ης Ιουλίου 2018.
Χάρη στις προσπάθειες των πυροσβεστικών δυνάμεων, το εκκλησάκι και ένας μικρός δασώδης πυρήνας γύρω του διασώθηκαν, αλλά το περιβάλλον της ευρύτερης περιοχής άλλαξε δραματικά. Πλέον, μετά την πυρκαγιά του 2018, το τοπίο στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα είναι ορατό -από τη θάλασσα του νότιου Ευβοϊκού, μέχρι τη Μαυρηνόρα της Πεντέλης- κάτι που δεν ήταν εφικτό μέχρι τότε.
Το δάσος βέβαια από τότε έχει ξεπεταχτεί και αναπτύσσεται ραγδαία, ενώ ελάχιστα απομεινάρια θυμίζουν τη θλιβερή εικόνα εκείνου του καλοκαιριού. Το εκκλησάκι των Αγίων Αποστόλων παραμένει μια όμορφη πινελιά σε μια περιοχή που χαρακτηρίζεται ακόμα από αραιή κατοίκηση.
Γιάννης Δ. Αντωνόπουλος
Σχόλια